DBegrip

Diabetes

Wat is diabetes, welke vormen zijn er en hoeveel mensen hebben het? De belangrijkste informatie, met de cijfers van 2025.

Sportdiëtiste & personal coach Inhoudelijk gecontroleerd ·

12 min lezen 23 bronnen Geüpdatet

diabetes-sport

Diabetes, in de volksmond ook wel bekend als suikerziekte, is een ziekte waarbij het lichaam de bloedsuiker niet meer in evenwicht kan houden. Deze ontregeling komt door een verstoorde werking van het hormoon insuline. Het lichaam maakt te weinig of geen insuline van aan en/of reageert er niet meer goed op.

In 2025 waren in Nederland 1.212.700 mensen bij de huisarts bekend met diabetes [1]. Daarnaast hebben naar schatting zo’n 400.000 volwassenen diabetes type 2 zonder dat ze het weten [2]. En ongeveer 1,4 miljoen volwassenen hebben prediabetes, een voorfase van diabetes type 2 [3].

In het kort

  • Diabetes type 2 is veruit de meest voorkomende vorm: 1.112.700 mensen in 2025, ruim 9 op de 10 mensen met diabetes. Ongeveer 100.000 mensen hebben diabetes type 1 [1].
  • Type 1 is een auto-immuunziekte: het lichaam maakt geen insuline meer. Type 2 ontstaat doordat het lichaam minder goed reageert op insuline en de alvleesklier dat op den duur niet meer bijhoudt.
  • Type 1 kun je niet voorkomen. Type 2 vaak wel: bij mensen met een verhoogd risico halveert een gezondere leefstijl met wat gewichtsverlies de kans op diabetes[4][5].
  • Diabetes type 2 kan soms ‘in remissie’ gaan: normale bloedsuikers zonder medicijnen. [6][7].

Wat doet insuline?

Wanneer je koolhydraten binnenkrijgt, zet het lichaam deze om in glucose, wat in het bloed terechtkomt. Daar noemen we het bloedglucose of bloedsuiker. Via het bloed komt de glucose terecht in de lichaamscellen. Zo levert glucose energie aan het lichaam. Cellen nemen bloedsuikers op met behulp van het hormoon insuline. Dit hormoon wordt in de alvleesklier gemaakt. Normaal zorgt het lichaam dat er genoeg insuline is om de suikers uit het bloed in de cellen te krijgen. Insuline werkt eigenlijk als een sleutel: het opent de deuren van de lichaamscellen zodat de bloedsuiker naar binnen kan gaan. Bij diabetes werkt dit proces niet zoals het zou moeten. Waardoor er te veel suiker in het bloed blijft [8].

Er zijn verschillende varianten van deze ziekte. Hieronder worden de meest voorkomende varianten besproken. Het verschil zit hem vooral in de oorzaak van het ontstaan van de ziekte en de manier waarop de bloedsuikerspiegel ontregeld wordt.

Diabetes type 1

Diabetes type 1 (DM1) is een auto-immuunziekte. Het afweersysteem valt dan het eigen lichaam aan. In dit geval de cellen die insuline aanmaken. Hierdoor stopt het lichaam met de aanmaak van insuline. Mensen met DM1 moeten daarom levenslang zelf insuline toedienen, met een insulinepen of een insulinepomp [9]. Er zijn ook pompen die samen met een glucosesensor de insuline grotendeels zelf bijsturen (een ‘hybrid closed loop’).

In 2025 hadden ongeveer 100.000 Nederlanders diabetes type 1 [1]. Het is een misverstand dat het alleen bij kinderen begint. In 2022 waren mensen bij de diagnose type 1 gemiddeld 32 jaar oud [10].

Oorzaken

Het is nog onduidelijk waardoor diabetes type 1 ontstaat. Het begint met aanleg voor het ontwikkelen van de ziekte, ook als het niet in de familie voorkomt. Daarna raakt het afweersysteem om onbekende redenen uit evenwicht en valt het de cellen aan die insuline maken [9]. Onderzoekers kijken onder meer naar virusinfecties en voeding in de eerste levensjaren, maar een duidelijke oorzaak is nog niet gevonden. Wat wel vaststaat: je krijgt diabetes type 1 niet door te veel suiker te eten of door je leefstijl.

Symptomen

Diabetes type 1 wordt relatief snel ontdekt als iemand klachten ontwikkelt. Al kunnen er voor de diagnose al enkele maanden vage klachten ontstaan. Klachten die vaak voorkomen zijn [9]:

  • Veel dorst.
  • Veel plassen.
  • Afvallen zonder duidelijke reden.
  • Moe zijn, je ziek en beroerd voelen.
  • Veel honger hebben of juist helemaal niet.
  • Wazig zien.
  • Misselijk zijn of overgeven.

Herken je een aantal van deze symptomen? Ga dan direct naar de huisarts. Deze kan je bloedsuiker meten. Blijf niet onnodig lang rondlopen met klachten. Zonder insuline kan het lichaam binnen korte tijd ‘verzuren’ (ketoacidose). Een diepe, snelle ademhaling en een adem die naar aceton ruikt zijn alarmsignalen: bel dan 112 [11].

Diabetes type 1 kan niet genezen worden. Iemand met deze variant heeft dan ook levenslang behandeling nodig [9].

Diabetes type 2

De meest voorkomende vorm van diabetes is diabetes type 2 (DM2). In 2025 ging het om 1.112.700 mensen, ruim 9 op de 10 mensen met diabetes [1]. Zij reageren minder goed op insuline en maken er op den duur ook te weinig van aan.

Diabetes type 2 ontstaat doordat lichaamscellen ongevoeliger worden voor insuline. Dit heet insulineresistentie. Door de insulineresistentie nemen de cellen minder suikers op. Zo stijgt de bloedsuiker steeds meer, waardoor de alvleesklier ook steeds harder moet werken. Op een gegeven moment kan de alvleesklier de vraag naar meer insuline niet aan en raakt uitgeput. Hij maakt dan minder insuline aan.

DM2 heeft een ‘progressief verloop’. Dit betekent dat de functie van de eilandjes van Langerhans in de alvleesklier (deze produceren insuline) steeds verder afneemt. Daarom moet de behandeling regelmatig worden bijgesteld [6].

Symptomen

Omdat bij DM2 de bloedsuikerspiegel geleidelijk oploopt, in tegenstelling tot DM1, is het moeilijker te diagnosticeren. De klachten zijn minder acuut en vaak ook minder heftig. Daarom lopen mensen met DM2 al vaak langere tijd met verhoogde bloedsuikers rond, zonder dit te weten. Naar schatting is één op de drie volwassenen met diabetes type 2 zich er niet van bewust [2]. De symptomen van diabetes type 2 komen overeen met die van type 1. Denk aan veel dorst en het hebben van een droge mond. Ook het veel plassen en wazig zien zijn kenmerkende symptomen van suikerziekte. Wat je ziet als de bloedsuiker al langere tijd te hoog is, is dat er ook andere klachten kunnen ontstaan. Zoals slecht genezende wondjes, terugkomende infecties en pijn in de benen bij het lopen.

Risicofactoren

De kans op diabetes type 2 hangt af van een aantal factoren. De kans om deze ziekte te ontwikkelen neemt toe [6][8]:

  • Bij overgewicht. Vooral buikvet zorgt voor een grotere kans op diabetes type 2. Door overgewicht kunnen de lichaamscellen minder gevoelig worden voor insuline.
  • Wanneer iemand weinig beweegt.
  • Door ongezonde voeding met veel verzadigd vet en weinig vezels.
  • Naarmate je ouder wordt.
  • Als een ouder, broer of zus diabetes type 2 heeft.
  • Als iemand in het verleden zwangerschapsdiabetes heeft gehad.
  • Bij een Turkse, Marokkaanse of Surinaamse achtergrond. Bij een Hindostaanse achtergrond ontstaat diabetes type 2 vaak al op jongere leeftijd. De huisarts controleert deze groep daarom al vanaf 35 jaar.
  • Bij een hoge bloeddruk, een verstoord cholesterol of als je al hart- en vaatziekten hebt.
  • Als je rookt: dat maakt het lichaam minder gevoelig voor insuline.

Veel mensen met DM2 hebben overgewicht en zijn vaak wat ouder. Vandaar dat het in de volksmond ook wel ouderdoms- of overgewichtsdiabetes wordt genoemd. Maar ook jongeren en mensen met een gezond gewicht kunnen type 2 diabetes ontwikkelen. Erfelijkheid speelt een grote rol. Het is dus zeker niet altijd ‘eigen schuld dikke bult’. Wat vaak wel wordt gedacht.

Ben je ouder dan 45 en heb je een van de risicofactoren, zoals een BMI van 27 of hoger, diabetes type 2 in de familie of een hoge bloeddruk? Dan adviseert het NHG om elke drie jaar je bloedsuiker te laten controleren [6].

Kan diabetes type 2 weer overgaan?

Diabetes type 2 kan soms ‘in remissie’ gaan. Daar spreek je volgens de huisartsenrichtlijn van als je nuchtere bloedsuiker minstens drie maanden lager is dan 7 mmol/l én je HbA1c lager is dan 48 mmol/mol, zonder medicijnen [6]. Het woord ‘genezen’ wordt bewust niet gebruikt: de bloedsuiker kan weer stijgen en je blijft controles nodig hebben [6][12].

Remissie lukt vooral na flink gewichtsverlies. In het Britse DiRECT-onderzoek volgden mensen met overgewicht die nog maximaal zes jaar diabetes hadden een streng dieet met maaltijdvervangers. Na een jaar was 46% in remissie, tegenover 4% in de controlegroep. Bij wie 15 kilo of meer was afgevallen, was dat 86% [7]. Na twee jaar was 36% nog in remissie [13], na vijf jaar 13% van de groep die bleef begeleid worden [14]. Remissie volhouden is dus lastig en draait om op gewicht blijven. Ook een koolhydraatbeperkt dieet kan op korte termijn helpen, maar na een jaar is het voordeel vaak kleiner [15]. Doe dit altijd in overleg met je arts of diëtist, omdat je medicijnen mogelijk aangepast moeten worden.

Hoe stelt de huisarts diabetes vast?

De huisarts meet je bloedglucose, het liefst nuchter (na een nacht niet eten). Volgens de NHG-Standaard gelden deze grenzen [6]:

  • Normaal: nuchter lager dan 6,1 mmol/l (niet-nuchter lager dan 7,8 mmol/l).
  • Prediabetes: nuchter 6,1 tot en met 6,9 mmol/l, of niet-nuchter 7,8 tot en met 11,0 mmol/l.
  • Diabetes: nuchter 7,0 mmol/l of hoger, gemeten op twee verschillende dagen. Of één keer nuchter 7,0 of hoger, of een willekeurige waarde van 11,1 mmol/l of hoger, samen met klachten.

In Nederland gebruikt de huisarts het HbA1c (een maat voor je gemiddelde bloedsuiker over de afgelopen 2 tot 3 maanden) niet om diabetes vast te stellen. Wel om te volgen hoe goed de behandeling werkt [6].

Prediabetes

Prediabetes is een voorfase van diabetes type 2. In deze fase reageert het lichaam al minder goed op insuline. Hierdoor zijn de bloedsuikerwaarden al iets hoger, maar nog niet zo hoog dat er sprake is van diabetes. Bij prediabetes zijn er vaak nog geen symptomen, maar kan er wel schade ontstaan [16].

Ongeveer 1,4 miljoen volwassenen in Nederland hebben een verhoogde nuchtere bloedsuiker (6,1 tot en met 6,9 mmol/l). Dat aandeel steeg van 6,3% van de volwassenen in de jaren 2000-2009 naar 8,3% na 2020 [3]. Mensen met prediabetes hebben een veel grotere kans op diabetes type 2. Gemiddeld duurt het zo’n tien jaar voordat prediabetes overgaat in diabetes [16].

Het goede nieuws: prediabetes is vaak om te keren. In grote onderzoeken in de Verenigde Staten en Finland daalde de kans op diabetes type 2 met 58% als mensen met prediabetes gezonder gingen eten, meer gingen bewegen en een paar kilo afvielen [4][5]. Volgens het NHG halveert 5% gewichtsverlies bij mensen met obesitas de kans op diabetes type 2 al ruim [6]. Heb je (pre)diabetes en overgewicht? Dan kom je mogelijk in aanmerking voor een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI). Dat is een begeleidingsprogramma van twee jaar dat uit de basisverzekering wordt vergoed, zonder eigen risico [17].

Zwangerschapsdiabetes

Deze vorm van diabetes ontstaat tijdens de zwangerschap en verdwijnt meestal weer na de bevalling. Tijdens de zwangerschap reageert het lichaam tijdelijk minder goed op insuline. Normaal gesproken maakt het lichaam extra insuline aan om de bloedsuiker goed te houden. Bij zwangerschapsdiabetes gebeurt dat niet of niet voldoende. Hierdoor wordt de bloedsuikerspiegel te hoog [18].

Baby’s van moeders met zwangerschapsdiabetes zijn vaak te groot bij de geboorte. Dit kan de bevalling moeilijker maken. Ook kan de baby een te lage bloedsuiker krijgen na de geboorte. Deze risico’s zijn lager als de bloedsuiker van de moeder goed onder controle blijft tijdens de zwangerschap. Soms kan dit door aanpassingen in de voeding, soms moet de moeder ook insuline toedienen.

De volgende factoren verhogen het risico op zwangerschapsdiabetes [18]:

  • Als er al eerder sprake is geweest van zwangerschapsdiabetes.
  • Iemand al eerder een zware baby (meer dan 4500 gram) heeft gekregen.
  • Een BMI van 30 of hoger voor de zwangerschap.
  • Als de vader, moeder, broer of zus van de zwangere diabetes type 2 heeft.
  • Een Hindostaanse, Turkse of Marokkaanse achtergrond.
  • PCOS.

Vrouwen met een extra risico krijgen meestal in week 24 tot 28 van de zwangerschap een bloedonderzoek. Na eerdere zwangerschapsdiabetes gebeurt dat al in week 16 tot 18 [18].

Na zwangerschapsdiabetes blijft de kans op diabetes type 2 later in het leven verhoogd: in een grote meta-analyse ongeveer tien keer zo hoog als bij vrouwen zonder zwangerschapsdiabetes [19]. Daarom adviseert het NHG om de eerste vijf jaar na de bevalling elk jaar de bloedsuiker te laten meten, en daarna elke drie jaar [6].

Minder voorkomende varianten

Naast de eerdergenoemde varianten zijn er ook een aantal vormen van diabetes die minder bekend zijn en minder vaak voorkomen. Voorbeelden zijn LADA (een langzaam verlopende vorm van type 1 bij volwassenen, die vaak eerst voor type 2 wordt aangezien), MODY (een erfelijke vorm door één gen), type 3c (diabetes door schade aan de alvleesklier, bijvoorbeeld na een ontsteking), diabetes bij taaislijmziekte (CFRD), MIDD en neonatale diabetes [20]. Diabetes insipidus heeft ondanks de naam niets met bloedsuiker te maken: dat is een stoornis in de vochthuishouding. Wil je meer informatie over deze varianten van diabetes? Kijk dan op de website van het Diabetes Fonds.

Waarom is een goede bloedsuiker belangrijk?

Een bloedsuiker die jarenlang te hoog is, beschadigt kleine en grote bloedvaten en zenuwen. Daardoor hebben mensen met diabetes meer kans op hart- en vaatziekten en op schade aan ogen, nieren, zenuwen en voeten. Een goede bloedsuiker, bloeddruk en cholesterol en niet roken verkleinen die kans [6]. Ook je mentale gezondheid telt mee: depressie komt bij mensen met diabetes ongeveer twee keer zo vaak voor als bij mensen zonder diabetes [21].

Hoeveel mensen hebben diabetes?

  • Nederland, 2025: 1.212.700 mensen met diabetes bekend bij de huisarts, van wie 1.112.700 met type 2 en ongeveer 100.000 met type 1. Er kwamen in dat jaar 55.000 nieuwe diagnoses bij [1].
  • Niet ontdekt: naar schatting 400.000 volwassenen met diabetes type 2 [2].
  • Prediabetes: ongeveer 1,4 miljoen volwassenen (metingen na 2020) [3].
  • Toekomst: het RIVM verwacht dat het aantal mensen met diabetes stijgt van 1.166.600 in 2022 naar 1.246.600 in 2050 [22].
  • Wereld, 2024: 589 miljoen volwassenen van 20 tot 79 jaar, 1 op de 9 [23].

Het aantal nieuwe diagnoses per jaar is de afgelopen jaren gedaald: van ruim 92.000 in 2011 naar 55.000 in 2025 [1]. Omdat mensen met diabetes langer leven en de bevolking ouder wordt, blijft het totale aantal toch hoog.

Wat kun je zelf doen?

Bij alle vormen van diabetes helpen gezond eten en regelmatig bewegen. Bij diabetes type 2 en prediabetes kun je daar het meest mee bereiken. Lees verder:

Neeke Smit
Geschreven door Sportdiëtiste & personal coach

Neeke is (sport)diëtist (officieel geregistreerd in het kwaliteitsregister Paramedici) & gecertificeerd trainer bij FIT.nl. Haar doel is om jou te helpen zo gezond mogelijk te leven. Zonder restricties, zonder onzin en op een leuke manier. Ze is allergisch voor fabeltjes en hypes over voeding en voorziet je graag van de laatste inzichten over een gezonde leefstijl. Neeke besteedt haar vrije tijd het liefst op de kop tijdens paaldansen of yoga. Of tot rust komend in de natuur met een rondje hardlopen of wandelen met haar hond. Waar je haar 's nachts voor wakker mag maken? Pindakaas! ❤️ Lees hier meer over de missie van FIT.nl.

Meer van Neeke
Bronnen
  1. [1]
    RIVM / VZinfo (2026). Diabetes mellitus: leeftijd en geslacht. Cijfers huisartsenregistratie Nivel Zorgregistraties eerste lijn, meetjaar 2025. Geraadpleegd 12-11-2026. www.vzinfo.nl
  2. [2]
    Nederlands Cohorten Consortium / Diabetes Fonds (2026). Factsheet: ongediagnosticeerde diabetes type 2 in Nederland. www.diabetesfonds.nl
  3. [3]
    Nederlands Cohorten Consortium / Diabetes Fonds (2026). Factsheet: prediabetes in Nederland. www.diabetesfonds.nl
  4. [4]
    Knowler, W. C., Barrett-Connor, E., Fowler, S. E., et al. (2002). Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. New England Journal of Medicine, 346(6), 393-403. doi:10.1056/NEJMoa012512. PMID 11832527
  5. [5]
    Tuomilehto, J., Lindström, J., Eriksson, J. G., et al. (2001). Prevention of type 2 diabetes mellitus by changes in lifestyle among subjects with impaired glucose tolerance. New England Journal of Medicine, 344(18), 1343-1350. doi:10.1056/NEJM200105033441801. PMID 11333990
  6. [6]
    NHG (2018, herzien 2024). NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 (M01), versie 5.10. richtlijnen.nhg.org
  7. [7]
    Lean, M. E., Leslie, W. S., Barnes, A. C., et al. (2018). Primary care-led weight management for remission of type 2 diabetes (DiRECT): an open-label, cluster-randomised trial. Lancet, 391(10120), 541-551. doi:10.1016/S0140-6736(17)33102-1. PMID 29221645
  8. [8]
    Diabetes Fonds (2026). Diabetes type 2. Geraadpleegd 12-11-2026. www.diabetesfonds.nl
  9. [9]
    Diabetes Fonds (2026). Diabetes type 1. Geraadpleegd 12-11-2026. www.diabetesfonds.nl
  10. [10]
    Nivel (2024). Prevalentie en incidentie van diabetes in Nederland, meetjaar 2022 (factsheet). www.diabetesfonds.nl
  11. [11]
    Diabetes Fonds (2026). Hypo's en hypers. Geraadpleegd 12-11-2026. www.diabetesfonds.nl
  12. [12]
    Riddle, M. C., Cefalu, W. T., Evans, P. H., et al. (2021). Consensus Report: Definition and Interpretation of Remission in Type 2 Diabetes. Diabetes Care, 44(10), 2438-2444. doi:10.2337/dci21-0034. PMID 34462270
  13. [13]
    Lean, M. E. J., Leslie, W. S., Barnes, A. C., et al. (2019). Durability of a primary care-led weight-management intervention for remission of type 2 diabetes: 2-year results of the DiRECT open-label, cluster-randomised trial. Lancet Diabetes & Endocrinology, 7(5), 344-355. doi:10.1016/S2213-8587(19)30068-3. PMID 30852132
  14. [14]
    Lean, M. E., Leslie, W. S., Barnes, A. C., et al. (2024). 5-year follow-up of the randomised Diabetes Remission Clinical Trial (DiRECT) of continued support for weight loss maintenance in the UK. Lancet Diabetes & Endocrinology, 12(4), 233-246. doi:10.1016/S2213-8587(23)00385-6. PMID 38423026
  15. [15]
    Goldenberg, J. Z., Day, A., Brinkworth, G. D., et al. (2021). Efficacy and safety of low and very low carbohydrate diets for type 2 diabetes remission: systematic review and meta-analysis of published and unpublished randomized trial data. BMJ, 372, m4743. doi:10.1136/bmj.m4743. PMID 33441384
  16. [16]
    Diabetes Fonds (2026). Wat is prediabetes? Geraadpleegd 12-11-2026. www.diabetesfonds.nl
  17. [17]
    Zorginstituut Nederland. Gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) (Zvw). Geraadpleegd 12-11-2026. www.zorginstituutnederland.nl
  18. [18]
    Diabetes Fonds (2026). Zwangerschapsdiabetes. Geraadpleegd 12-11-2026. www.diabetesfonds.nl
  19. [19]
    Vounzoulaki, E., Khunti, K., Abner, S. C., et al. (2020). Progression to type 2 diabetes in women with a known history of gestational diabetes: systematic review and meta-analysis. BMJ, 369, m1361. doi:10.1136/bmj.m1361. PMID 32404325
  20. [20]
    Diabetes Fonds (2026). Soorten diabetes. Geraadpleegd 12-11-2026. www.diabetesfonds.nl
  21. [21]
    Farooqi, A., Gillies, C., Sathanapally, H., et al. (2022). A systematic review and meta-analysis to compare the prevalence of depression between people with and without Type 1 and Type 2 diabetes. Primary Care Diabetes, 16(1), 1-10. doi:10.1016/j.pcd.2021.11.001. PMID 34810141
  22. [22]
    RIVM (2025). Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2024, Trendscenario: ziekten en aandoeningen. www.volksgezondheidtoekomstverkenning.nl
  23. [23]
    Genitsaridi, I., et al. (2026). 11th edition of the IDF Diabetes Atlas: global, regional, and national diabetes prevalence estimates for 2024 and projections for 2050. Lancet Diabetes & Endocrinology, 14(2), 149-156. doi:10.1016/S2213-8587(25)00299-2. PMID 41412135
Coaching by FIT.nl

IGNITE9

Liever een plan op maat? Met IGNITE9 helpen we wekelijks sporters naar een gezonder lijf en betere prestaties.

Bekijk online coaching
Voor- en na-foto van Dwayne, 39 −5 kg vet in 9 weken
“Door wat kleine tips en feedback van coach Jeroen wist ik mijn vetpercentage te verlagen.”
Dwayne, 39 · Amsterdam · Leaner worden
Persoonlijke FIT-score