Voeding

Onderzoek: veroorzaken milkshakes een ‘dopamine rush’ zoals drugs?

milkshake-drinken

Hybrid performance specialist

Geüpdatet 4 min lezen 6 bronnen

Inhoud 4 onderdelen
  1. Studie in het kort
  2. Wat betekent dit?
  3. Breder perspectief
  4. Conclusie

Er wordt vaak gezegd dat ongezond voedsel, zoals milkshakes of snacks met veel suiker en vet, ons brein op dezelfde manier zou prikkelen als drugs als heroïne. Wetenschappers hebben dit theoretisch onderbouwd [1]. Maar klopt dat wel? Een recente gecontroleerde studie bij 50 volwassenen geeft een ander beeld [2].

Studie in het kort

Onderzoekers lieten deelnemers een milkshake drinken met veel suiker en vet (420 kcal; 60% vet, 33% suiker, 7% eiwit). Vervolgens maakten zij hersenscans (PET-scan) om de dopamine-activiteit in het beloningssysteem te meten.

  • Opzet: deelnemers kregen eerst een gestandaardiseerd dieet gedurende 5 dagen en deden daarna 2 hersenscans (één nuchter en één na de milkshake).
  • Resultaten: de milkshake leidde niet tot een meetbare toename in dopamine in het striatum, een hersengebied dat sterk betrokken is bij beloning en motivatie.
  • Variatie: sommige deelnemers vertoonden wel een lichte dopamine-stijging, vooral degenen die zich sterker hongerig voelden vóór de test. Dit hing echter niet samen met BMI of vetpercentage.
  • Beleving: deelnemers die wél een dopamine-stijging hadden, gaven aan dat de milkshake lekkerder smaakte en dat ze er meer van wilden.

Wat betekent dit?

De resultaten ondermijnen de veelgehoorde theorie dat ongezond eten net zo’n sterke dopamine-‘kick’ geeft als drugs als cocaïne of amfetamine. Bij drugs is het duidelijk aangetoond dat er enorme dopaminepieken ontstaan die nauw samenhangen met verslavend gedrag [3]. Dit laat al binnen enkele minuten een flinke stijging zien van dopamine [3]. Bij voedsel blijkt dit effect veel kleiner of soms helemaal niet aanwezig te zijn. Er zijn een aantal kleine studies (minder dan 12 respondenten) die wel een effect laten zien [4][5]. Deze grotere studie (N=50) [2] laat geen effect zien en een overzichtsstudie uit 2024 geeft ook aan dat het effect gemixt is en het bewijs onvoldoende eenduidig is en niet overtuigend in één richting wijst [6].

Kanttekeningen

Daarbij moet worden opgemerkt dat:

  • Hersenscans zoals een PET-scan een lage gevoeligheid hebben voor subtiele veranderingen. Dit geldt vooral bij subtiele stimuli zoals voedsel, waar de signalen veel kleiner zijn dan bij drugs. Dit maakt het waarschijnlijk dat voedsel-gerelateerde dopamineveranderingen vaak ónder de detectiegrens blijven.
  • Dopamine niet alleen beloning regelt, maar ook beweging, leren en motivatie. Het systeem reageert vooral sterk op verrassingen en situaties waarin leren centraal staat.
  • In het lab wordt een milkshake vaak minder “belonend” ervaren dan in een natuurlijke omgeving met sfeer zoals in een restaurant of op een zomerse dag met een ijsje. Dopamine reageert sterk op verwachting en verrassing — factoren die hier grotendeels afwezig waren.

Breder perspectief

Het idee dat obesitas direct wordt veroorzaakt door een dopaminestijging na ongezond eten wordt door dit onderzoek minder waarschijnlijk. Dopamineveranderingen hangen waarschijnlijk meer samen met levensstijl en gewoontes op de lange termijn (zoals slaap, stress, beweging en consistent eetgedrag) dan met één enkele maaltijd.

Interessant is dat honger wél een rol speelde bij de proefpersonen: hoe hongeriger iemand was, hoe groter de dopamine-respons en hoe smakelijker de milkshake werd ervaren. Dit sluit aan bij de rol van ghreline, het zogenaamde ‘hongerhormoon’, dat het brein gevoeliger maakt voor voedselprikkels.

Daarnaast spelen mogelijk ook andere systemen, zoals het opioïde- en endocannabinoïde-systeem, een rol bij voedselbeloning. Het draait niet alleen om een uitkomstmaat. Deze systemen lijken sterker samen te hangen met smaak, plezier en portiegrootte, en worden momenteel onderzocht in relatie tot overeten en obesitas.

Conclusie

Deze goed uitgevoerde studie laat zien dat een milkshake waarschijnlijk niet hetzelfde effect heeft op ons beloningssysteem als drugs. De hedendaagse consensus is vaak dat obesitas en overeten niet kunnen worden herleid tot één neurobiologisch mechanisme, maar tot een samenspel van neurobiologie (dopamine, opioïden, endocannabinoïden), gedrag, omgevingsfactoren en leermechanismen.

De FIT-test van FIT.nl

Hoe fit ben jij écht?

Zeven korte vragen. Eén persoonlijke score. Ontdek direct waar jouw grootste winst ligt.

Schakel JavaScript in om de interactieve score te gebruiken.

Jeroen van der Mark
Geschreven door Hybrid performance specialist

Jeroen van der Mark MSc. is onderzoeker, docent en host van de FIT.nl-podcast. Hoe word je sterker, sneller en slimmer? Die vraag vormt de rode draad in zijn werk én training. Onder het motto Lift Heavy Run Fast brengt hij wetenschappelijke kennis en praktijkervaring in kracht- en duursport samen. Hij doet onderzoek in samenwerking met de afdeling Sociale Psychologie van de Rijksuniversiteit Groningen en is mede-auteur van meerdere boeken, waaronder SLANKER, de FIT Methode en STERKER. Daarnaast werkte hij mee aan de ontwikkeling van een evidencebased voedingsopleiding. Voor FIT.nl vertaalt hij wetenschappelijke inzichten naar onderbouwde, toepasbare informatie over training, gedrag en leefstijl. Naast zijn werk als onderzoeker en coach is Jeroen actief als hybride atleet. Hij neemt competitief deel aan natural bodybuildingwedstrijden en doet mee aan triatlons. Zijn kracht als coach? Sporters in hun kracht zetten en laten floreren. Sport kan je zoveel brengen. Een spiegel voor het leven.

Meer van Jeroen
Referenties
  1. [1]
    Fletcher, P. C., & Kenny, P. J. (2018). Food addiction: a valid concept?. Neuropsychopharmacology, 43(13), 2506-2513.
  2. [2]
    Darcey, V. L., Guo, J., Chi, M., Chung, S. T., Courville, A. B., Gallagher, I., ... & Hall, K. D. (2025). Brain dopamine responses to ultra-processed milkshakes are highly variable and not significantly related to adiposity in humans. Cell metabolism, 37(3), 616-628.
  3. [3]
    Volkow, N. D., Michaelides, M., & Baler, R. (2019). The neuroscience of drug reward and addiction. Physiological reviews, 99(4), 2115-2140.
  4. [4]
    Small, D. M., Jones-Gotman, M., & Dagher, A. (2003). Feeding-induced dopamine release in dorsal striatum correlates with meal pleasantness ratings in healthy human volunteers. Neuroimage, 19(4), 1709-1715.
  5. [5]
    Carnell, S., Steele, K. E., Thapaliya, G., Kuwubara, H., Aghababian, A., Papantoni, A., ... & Wong, D. F. (2023). Milkshake acutely stimulates dopamine release in ventral and dorsal striatum in healthy-weight individuals and patients with severe obesity undergoing bariatric surgery: a pilot study. Nutrients, 15(12), 2671.
  6. [6]
Persoonlijke FIT-score