Overwerken verandert mogelijk je brein – en zo beperk je de schade
Jeroen van der Mark, MSc. Hybrid performance specialist
Inhoud 5 onderdelen
De meeste mensen weten wel dat te veel werken geen goed idee is. Maar wat doet het met je hersenen? Onderzoekers van een Zuid-Koreaanse universiteit zochten het uit.
Het effect van meer werken
Onderzoekers van de Yonsei-universiteit scanden het brein van 110 zorgmedewerkers (n = 32 overwerkers, n = 78 controles). De groep de 52 uur of meer per week werkte, liet meetbaar grotere volumes zien in de middelste frontale gyrus (+19 %) en de insula – gebieden die belangrijk zijn voor aandacht, geheugen en emotieregulatie [1]. De auteurs spreken van een neuroadaptieve reactie: een poging van het brein om zich aan te passen aan chronische stress, maar mogelijk een eerste teken van overbelasting.
Een grotere MRI-gemeten volume in de prefrontale cortex of insula betekent niet automatisch neuron-“groei”: dezelfde toename kan het gevolg zijn van neuro-inflammatie, waardoor we vooral zwelling of toegenomen ondersteunend celweefsel zien in plaats van extra neuronen. Daarom spreken de Koreaanse auteurs van een mogelijke neuro-adaptatie en is nu nog onduidelijk of het een nuttige compensatie of het vroege begin van schadelijke overbelasting is.
In het kort
Let op: het gaat hier om een observationele studie en geen interventiestudie. Oftewel er werd niet opgedragen om meer te gaan werken, maar het verschil tussen beide groepen werd vergeleken. Hierbij kan een oorzaakgevolg relatie niet worden aangetoond. Misschien gaan mensen met een groter volume van het middelste frontale gyrus wel uit zichzelf meer werken… Waarschijnlijk niet, maar wel goed om aan te geven. Gelukkig is dit ook niet het eerste onderzoek. Hieronder een overzicht.
Is dit écht nieuw?
Nee, het past in een groeiend rijtje studies waarin langdurige werkstress wordt gekoppeld aan hersenveranderingen:
| Studie | Populatie | Belangrijkste bevinding |
|---|---|---|
| Exhaustion syndrome-studie [2] | 40 werknemers met burn-out | Krimp hippocampus, vergroting amygdala; deels herstel na behandeling |
| Occupational stress-studie [3] | 30 volwassenen met hoge werkstress | Corticale verdunning + grotere amygdala |
| Overzichtstudie burn-out [4] | 15 studies | Slechter geheugen en aandacht |
De nieuwe Koreaanse data bevestigen dus een patroon: werkstress schuift het brein richting “overlevings-stand” – méér emotie- en stressregio, minder ruimte voor planning en reflectie.
Waarom merk je dat in het dagelijks leven?
- Minder daadkrachtig met bepaalde dingen → sneller afgeleid, chaotisch plannen.
- Sterkere emotionele reactiviteit → kort lontje, piekeren.
- Hogere mentale vermoeidheid → minder creativiteit en zin om te trainen.
Deze klachten passen bij de volumeveranderingen in de prefrontale cortex en insula die in meerdere studies terugkeren.
Hoeveel werken is nog gezond?
De WHO en ILO waarschuwen dat ≥ 55 uur per week niet alleen je hersenen, maar ook je hart treft: +35 % kans op een beroerte en +17 % op coronaire hartziekte. Nederlandse arboregels zetten de grens op gemiddeld 48 uur (EU-richtlijn), maar de nieuwe MRI-data suggereren dat zelfs 52 uur al neurologische sporen nalaat.
Niet gek dat dit onderzoek in Zuid-Korea is uitgevoerd waar de werkdruk enorm is en overwerken de norm is.
De FIT-test van FIT.nl
Zeven korte vragen. Eén persoonlijke score. Ontdek direct waar jouw grootste winst ligt.
Schakel JavaScript in om de interactieve score te gebruiken.
Simpele tips om met een lange dag om te gaan
- Plan (micro)pauzes in elke 40-50 minuten: korte onderbrekingen verlagen de acute stressrespons en zorgen ervoor dat je weer goed kan denken.
- Beweeg dagelijks minimaal 30 min: cardio bevordert hippocampus-groei en stress-reductie [5][6].
- Slaap 7-9 uur: herstel van neuronale prikkeling vindt vooral in diepe slaap plaats [7].
- Stel harde werktijdgrenzen: plan een eindmoment in voor je werk. Eventueel met een app die je scherm beperkt.
- Train stressvaardigheden: mindfulness- of ademhalingsoefeningen geven je rust [8].
Jeroen van der Mark MSc. is onderzoeker, docent en host van de FIT.nl-podcast. Hoe word je sterker, sneller en slimmer? Die vraag vormt de rode draad in zijn werk én training. Onder het motto Lift Heavy Run Fast brengt hij wetenschappelijke kennis en praktijkervaring in kracht- en duursport samen. Hij doet onderzoek in samenwerking met de afdeling Sociale Psychologie van de Rijksuniversiteit Groningen en is mede-auteur van meerdere boeken, waaronder SLANKER, de FIT Methode en STERKER. Daarnaast werkte hij mee aan de ontwikkeling van een evidencebased voedingsopleiding. Voor FIT.nl vertaalt hij wetenschappelijke inzichten naar onderbouwde, toepasbare informatie over training, gedrag en leefstijl. Naast zijn werk als onderzoeker en coach is Jeroen actief als hybride atleet. Hij neemt competitief deel aan natural bodybuildingwedstrijden en doet mee aan triatlons. Zijn kracht als coach? Sporters in hun kracht zetten en laten floreren. Sport kan je zoveel brengen. Een spiegel voor het leven.
Meer van Jeroen- [1]Jang, W., Kim, S., Kim, Y., Lee, S., Choi, J. Y., & Lee, W. (2025). Overwork and changes in brain structure: a pilot study. Occupational and Environmental Medicine, 82(3), 105-111.
- [2]Savic, I., Perski, A., & Osika, W. (2018). MRI shows that exhaustion syndrome due to chronic occupational stress is associated with partially reversible cerebral changes. Cerebral Cortex, 28(3), 894-906.
- [3]Savic, I. (2015). Structural changes of the brain in relation to occupational stress. Cerebral Cortex, 25(6), 1554-1564.
- [4]Deligkaris, P., Panagopoulou, E., Montgomery, A., & Masoura, E. (2014). Job burnout and cognitive functioning: A systematic review. Work & Stress, 28(2), 107-123.
- [5]Erickson, K. I., Voss, M. W., Prakash, R. S., Basak, C., Szabo, A., Chaddock, L., ... & Kramer, A. F. (2011). Exercise training increases size of hippocampus and improves memory. Proceedings of the national academy of sciences, 108(7), 3017-3022.
- [6]Kandola, A., Hendrikse, J., Lucassen, P. J., & Yücel, M. (2016). Aerobic exercise as a tool to improve hippocampal plasticity and function in humans: practical implications for mental health treatment. Frontiers in human neuroscience, 10, 373.
- [7]Tononi, G., & Cirelli, C. (2014). Sleep and the price of plasticity: from synaptic and cellular homeostasis to memory consolidation and integration. Neuron, 81(1), 12-34.
- [8]Taren, A. A., Gianaros, P. J., Greco, C. M., Lindsay, E. K., Fairgrieve, A., Brown, K. W., ... & Creswell, J. D. (2015). Mindfulness meditation training alters stress-related amygdala resting state functional connectivity: a randomized controlled trial. Social cognitive and affective neuroscience, 10(12), 1758-1768.
