RBegrip
Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S)
Het syndroom RED-S (Relative Energy Deficiency in Sport) verwijst naar een verminderd fysiologisch functioneren ten gevolge van een relatief energietekort bij sporters.
Jeroen van der Mark Hybrid performance specialist
Relative Energy Deficiency in Sport (afgekort RED-S) vervangt sinds 2014 de diagnose Female Athlete Triad [1]. Het gaat hierbij om een wisselwerking van een verstoord energiemetabolisme, eventuele onregelmatige menstruatie en verminderde botdichtheid, meestal als gevolg van een lage energie-inname.
Wat is een lage energie-inname?
Energy Availability (EA) wordt berekend als (energie-inname – trainingsverbruik) per kilogram vetvrije massa. Onder de kritieke grens van ± 30 kcal/kg FFM per dag dalen leptine- en schildklierwaarden snel en nemen hormonale verstoringen toe [7]. Boven ~45 kcal/kg FFM per dag is het RED-S-risico voor de meeste sporters laag, hoewel individuele verschillen groot blijven.
Gevolgen van RED-S
RED-S kan leiden tot verstoord eetgedrag, uitblijven van menstrueel bloedverlies en botontkalking. Het komt zowel bij mannen als vrouwen voor. Voornamelijk bij esthetische sporten (bodybuilding) en gewichtsklassesporten (vechtsporten, powerlifting) is RED-S frequent [2], maar ook in gewicht-afhankelijke sporten zoals wielrennen of hardlopen [3].
Door een lagere energie-inname dan aanbevolen kan een variatie aan problemen ontstaan. Een tekort aan eiwitten en koolhydraten belemmert spier- en weefselherstel. Een te lage vetconsumptie kan hormonen zoals testosteron verstoren [4]; vet is bovendien nodig voor de in vetoplosbare vitamines A, D, E & K.
Naast menstruatiestoornissen en lage botdichtheid meldt de literatuur een waaier aan klachten [7][8]:
| Systeem | Mogelijke gevolgen |
|---|---|
| Endocrien | ↓ schildklierhormoon, ↓ testosteron, ↑ cortisol |
| Cardiovasculair | traag hartritme, orthostatische hypotensie, ongunstig lipidenprofiel |
| Gastro-intestinaal | vertraagde maaglediging, obstipatie, opgeblazen gevoel |
| Immuun | vaker infecties, langzamer wondherstel |
| Mentaal | meer depressieve of angstklachten, obsessief eet-/beweeggedrag |
Andere signalen om RED-S te herkennen: prikkelbaarheid, concentratieverlies en sociale terugtrekking.
De multifactoriële presentatie onderstreept het belang van een multidisciplinair team (sportarts, diëtist, psycholoog en kracht- & conditiecoach).
Om die reden is ondersteuning bij het voedingspatroon essentieel, met extra aandacht voor terugval en eventueel verstoord eetgedrag of eetstoornissen zoals anorexia athletica.
RED-S is een schaal
In september 2023 publiceerde het IOC zijn derde consensusverklaring over RED-S [6]. Nieuw zijn het Health & Performance-model (gezondheid en prestatie als continuüm) en het Physiological model (alle door LEA beïnvloede systemen in één schema). Low Energy Availability (LEA) wordt niet langer als een binaire “aan/uit-knop” gezien, maar als een glijdende schaal, waardoor vroegtijdige signalering belangrijker wordt dan ooit [6].
Hoe zit het bij mannen?
Bij mannelijke sporters ontbreekt een “rode vlag” zoals de menstruatiecyclus. Signalen zijn onder meer minder spontane ochtenderecties, libidodaling, lagere testosteronspiegels en suboptimale spermakwaliteit. Recente studies tonen bovendien prestatie-verlies (sprint, kracht) bij zelfs milde LEA [9]. Coaches doen er goed aan deze subtiele indicatoren systematisch te monitoren.
Hoe stel je RED-S vast?
IOC RED-S CAT2 classificeert sporters in groen-oranje-rood op basis van symptomen, labwaarden en risicogedrag.
De LEAF-Q (vrouwen) bevat 25 vragen over menstruatie, bot- en gastro-intestinale klachten. Aanvullend worden vaak bloedonderzoek (FSH, LH, T3, cortisol, vitamine D) en een DEXA-scan voor botdichtheid en lichaamssamenstelling ingezet.
Hoe voorkom je RED-S?
De basis is voldoende energie: op zware trainingsdagen ≥ 8 g koolhydraten/kg/dag en 1,6–2,2 g eiwit/kg/dag; op rustdagen vooral koolhydraten verlagen. Dagelijks monitoren van gewicht, subjectieve honger, HRV, rusthartslag, menstruatiegegevens of morning-erection-log helpt een dreigend energietekort vroeg te signaleren [6].
Interventies bij RED-S
Passende interventies [5]:
- Vermindering van stress
- Verhogen van koolhydraatinname
- Verbeteren van energie-inname en macronutriëntverdeling
- Vergroten van de voedingsvezelinname
- Voeding met voldoende calcium, eiwitten en vitamine D voor betere botkwaliteit
- Kracht- of weerstandstraining om belastbaarheid te vergroten
RED-S wordt bij voorkeur multidisciplinair behandeld; het behandelteam omvat idealiter een arts en een psycholoog.
Wanneer mag je weer sporten?
Het IOC adviseert [5]:
- Groen (volledig trainen/wedstrijd): EA ≥ 45 kcal/kg FFM, normale hormonale markers, geen klinische symptomen.
- Oranje (onder monitoring sporten): subklinische LEA of milde symptomen; trainen toegestaan onder wekelijkse medische opvolging.
- Rood (geen sport): EA < 30 kcal/kg FFM, uitgesproken endocriene of psychologische problemen, stressfracturen of eetstoornis; volledige sportrust tot herstel.
Twijfel je? Raadpleeg je huisarts voor deskundig advies.
Jeroen van der Mark is een hybride atleet die recent een bodybuildingwedstrijd combineerde met het voltooien van een volledige triatlon – een unieke prestatie waarbij twee uitersten samenkomen. Naast zijn sportieve prestaties is hij docent van de nieuwe voedingscursus en actief als onderzoeker bij FIT.nl. Hij rondde zowel een universitaire opleiding als een coachingsopleiding af. In de afgelopen jaren hielp Jeroen via clinics, online coaching en diverse boeken duizenden mensen om het maximale uit hun sportprestaties en leefstijl te halen. Zijn passie ligt in het vertalen van wetenschappelijke inzichten over leefstijl, voeding en krachttraining naar toepasbare tips, die hij deelt via video’s, podcasts en artikelen op FIT.nl. Daarnaast is Jeroen auteur van meerdere (school)boeken, waaronder de FIT Methode en SLANKER. Ten slotte is hij actief betrokken bij diverse wetenschappelijke onderzoeksprojecten, onder andere in samenwerking met Maastricht University en de Rijksuniversiteit Groningen, gericht op de ontwikkeling van evidencebased leefstijlinterventies.
Meer van Jeroen- [1]Richtlijn voedingsadvisering en dieetbehandeling bij sport en zware fysieke activiteit.
- [2]Gibbs, J. C., Williams, N. I., & De Souza, M. J. (2013). Prevalence of individual and combined components of the female athlete triad. Med Sci Sports Exerc, 45(5), 985-996.
- [3]Statuta, S. M., Asif, I. M., & Drezner, J. A. (2017). Relative energy deficiency in sport (RED-S). British Journal of Sports Medicine, 51(21), 1570-1571.
- [4]Whittaker, J., & Wu, K. (2021). Low-fat diets and testosterone in men: Systematic review and meta-analysis of intervention studies. The Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology, 210, 105878.
- [5]Kuikman, M. A., Mountjoy, M., Stellingwerff, T., & Burr, J. F. (2021). A review of nonpharmacological strategies in the treatment of relative energy deficiency in sport. International journal of sport nutrition and exercise metabolism, 31(3), 268-275.
- [6]Mountjoy, M., Burke, L. M., Ackerman, K. E., & Sundgot-Borgen, J. (2023). IOC consensus statement on relative energy deficiency in sport (RED-S): 2023 update. British Journal of Sports Medicine, 59(1), 1-20.
- [7]Thomas, D. T., Erdman, K. A., & Burke, L. M. (2022). Contributing factors to low energy availability in female athletes. Current Sports Medicine Reports, 21(4), 123-132.
- [8]Melin, A. K., Heikura, I. A., & Tenforde, A. S. (2024). Low energy availability surrogates associated with RED-S. British Journal of Sports Medicine, 58(2), 48-55.
- [9]Elliott-Sale, K. J., Tenforde, A. S., Parfitt, G., & collega’s. (2023). Evaluating exposures to low energy availability in male athletes. Sports Medicine, 53(8), 1659-1677.
